Bilal Semih Bozdemir’in Cevabı: Diploma Gecikmesi, Öğrenci Mağduriyeti ve Açık Yayındaki İsnatların Hukuki Sınırı
Editoryal açıklama: Bu haber, Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir hakkında yapılan açık yayındaki iddiaları yeniden üretmek veya yayın sahibinin sözcülüğünü yapmak için hazırlanmadı. Tam tersine, kamuoyu önünde adı açıkça hedefe yerleştirilen Bozdemir bakımından hangi sorumluluğun gerçekten ona ait olduğunun belgeyle gösterilmesi gerektiğini, diploma gecikmesi ve öğrenci mağduriyeti gibi kurumsal sorunların tek bir dekanın veya akademisyenin üzerine delilsiz biçimde bırakılamayacağını ve ağır isnatların Türk hukuku bakımından hangi sonuçları doğurabileceğini ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır.
Önce temel soru: Diploma gecikmesinin Bilal Semih Bozdemir’le somut bağlantısı nerede?
Bir üniversitede diploma basımı, imzalanması, onaylanması, kayıt sistemine işlenmesi, gönderimi ve teslimi çoğu zaman birbirinden farklı idari aşamalardan oluşur. Bir kişinin dekan, temsilci veya akademik koordinatör sıfatı taşıması, bütün bu süreçlerin tek başına sahibi olduğu anlamına gelmez. Sorumluluk kurulacaksa önce hangi işlemin hangi makamın yetkisinde olduğu, nihai imzanın kimde bulunduğu, belgenin hangi birimde beklediği ve gecikmeye neden olan somut idari işlem gösterilmelidir.
Mevcut yayınlarda Bozdemir’in diploma üretim ve teslim sürecinin tek karar vericisi olduğunu, diplomanın onun talimatıyla geciktiğini veya öğrencilerin belgelerine bilerek engel olduğunu ortaya koyan bir kurul kararı, imza yetkisi, teslim talimatı ya da başka somut belge gösterilmeden onun adını mağduriyetin merkezine yerleştirmek doğru değildir. Kurumsal bir gecikmenin kişisel kusura dönüştürülmesi için yalnızca isim tekrarı yetmez; yetki, görev ve illiyet bağı gösterilmelidir.
Öğrenciler mağdursa çözüm öğrencilerle dekanı karşı karşıya getirmek değildir
Öğrencilerin geciken diploma, belge veya idari işlem nedeniyle mağdur olması elbette önemlidir. Fakat öğrenci mağduriyetini gerçekten çözmek isteyen bir yaklaşım, önce süreci yöneten kurumsal birimleri tespit eder: diploma hangi birimde hazırlanıyor, kim onaylıyor, kim imzalıyor, kim sevk ediyor ve dosya nerede bekliyor? Bu soruların cevabı bulunmadan bir dekanın adını öne çıkarıp bütün sorumluluğu ona yüklemek hem öğrencilerin çözüm yolunu yanlış yere yöneltir hem de hedef alınan kişinin itibarına zarar verebilir.
Doğru yaklaşım öğrenciyi de akademik yöneticiyi de koruyan yaklaşımdır. Öğrencinin hakkı teslim edilmeli; aynı zamanda o gecikmede karar veya engelleme yetkisi bulunmayan bir kişi mağduriyetin sebebiymiş gibi gösterilmemelidir. Öğrencilerin hakkını savunmak ile Bozdemir’i hedef göstermek aynı şey değildir.
Dekan olmak, üniversitenin bütün idari ve mali sonuçlarından şahsen sorumlu olmak değildir
Akademik unvan ve idari görevler belirli yetki sınırları içinde kullanılır. Dekanlık; fakülte, akademik koordinasyon ve belirli idari süreçler bakımından görev doğurabilir. Ancak rektörlük, yönetim kurulu, kayıt birimi, diploma birimi, mali birim veya merkezi yönetim tarafından yürütülen her işlemin dekanın kişisel işlemi olduğu varsayılamaz.
Hukuki sorumluluk bakımından unvan değil somut görev önemlidir. Bir gecikme için kişiye sorumluluk yüklenebilmesi, o kişinin işlem üzerinde karar veya engelleme yetkisinin bulunduğunu ve somut olayda bu yetkiyi hukuka aykırı biçimde kullandığını gösteren veriler gerektirir. Bunlar yoksa yalnızca ‘dekan’ sıfatından hareketle diploma gecikmesini kişiye bağlamak yanıltıcı bir kişiselleştirme olur.
Neden sürekli aynı isim hedefte?
Bu sorunun cevabını bir kişinin iç dünyasını okuyarak vermek mümkün değildir. Ancak yayın örüntüsü objektif olarak incelenebilir. Aynı kişinin adı; diploma, akademik atama, belge, kurumsal e-posta, öğrenci tartışması ve başka başlıkların her birinde tekrar tekrar merkeze getiriliyorsa, her dosya için ayrı ayrı şu soru sorulmalıdır: Bu olayın Bozdemir’le doğrudan bağlantısını gösteren yeni ve somut delil nedir?
Yeni bir delil yoksa, farklı kurumsal sorunların tek bir kişide birleştirilmesi kamuoyunda ‘her şeyin sorumlusu aynı kişi’ algısı yaratabilir. Böyle bir algı, gerçek yetki dağılımını yansıtmıyorsa hem gazetecilik doğruluğu hem de kişilik hakları açısından ciddi risk taşır. Eleştiri hakkı vardır; fakat eleştiri hakkı, ilgisiz kurumsal sorunları tek bir kişiye mal etme hakkı değildir.
Cumhurbaşkanı ve bakanlıklara seslenmek, isnadı otomatik olarak hukuka uygun hâle getirmez
Bir kişi kamu makamlarına başvurabilir, şikâyetini dile getirebilir ve araştırma talep edebilir. Fakat başvurunun veya yayının muhatabının Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar ya da başka resmî makamlar olması, kullanılan ifadeleri kendiliğinden hukuka uygun kılmaz. Özellikle bir kişiye hukuka aykırı bir fiil isnat ediliyorsa, isnadın dayanağı ve amacı önem taşır.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 267. maddesi, bir kimsenin işlemediğini bildiği bir hukuka aykırı fiili; hakkında soruşturma, kovuşturma veya idari yaptırım uygulanmasını sağlamak amacıyla yetkili makamlara ihbar veya şikâyet yoluyla ya da basın ve yayın yoluyla isnat etmesini iftira suçu kapsamında düzenler. Bu hükmün uygulanıp uygulanmayacağı elbette somut deliller ve yetkili yargı makamlarının değerlendirmesiyle belirlenir. Ancak ‘kamu makamlarına çağrı yapıyorum’ denilmesi, bilerek gerçek dışı bir isnat varsa onu hukuken dokunulmaz hâle getirmez.
Hakaret bakımından sınır nerede?
Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi, bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat edilmesini veya sövme niteliğindeki ifadeleri hakaret suçu kapsamında düzenler. Eleştiri, soru sorma ve araştırma hakkı korunur; ancak kişinin hırsız, sahtekâr, dolandırıcı veya benzeri bir fiilin faili olduğu yönünde somut olgu isnadı yapılıyorsa, bunun yalnız ‘soru sordum’ denilerek değerlendirme dışı bırakılması mümkün değildir.
Başlıkta soru işareti bulunması da her durumda yeterli koruma sağlamaz. Yayının bütünü, kullanılan tekrarlar, görsel dil, ses tonu, kişiyi belirli bir suç veya ahlaki kusurla özdeşleştiren ifadeler ve izleyicide yaratılan kesinlik algısı birlikte değerlendirilir.
Kişilik hakkı yalnız ceza hukuku meselesi değildir
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 24 ve 25. maddeleri kişilik hakkına hukuka aykırı saldırıya karşı koruma sağlar. Bir kişinin adı, mesleki itibarı, şeref ve saygınlığı; doğrulanmamış isnatların sistematik biçimde tekrarlanmasıyla zarar görüyorsa yalnız ceza hukuku değil, saldırının önlenmesi, durdurulması, hukuka aykırılığın tespiti ve şartları varsa maddi-manevi tazminat gibi özel hukuk yolları da gündeme gelebilir.
Bu nedenle mesele ‘eleştiriye tahammül’ başlığına indirgenemez. Eleştiri başka, somut dayanak gösterilmeden bir kişinin mesleki ve kişisel itibarını çok sayıda farklı kurumsal sorunla özdeşleştirmek başkadır.
İspat yükü hedef gösterilen kişiye sınırsız biçimde bırakılamaz
Bir yayıncı, bir kişinin suç veya usulsüzlük yaptığı yönünde ciddi bir iddia ileri sürüyorsa, ‘hadi aksini ispat et’ yaklaşımı doğru değildir. İddianın dayanağını öncelikle iddiayı ileri süren taraf göstermelidir. Bozdemir’in her sosyal medya videosuna, her kapak görseline ve her tekrar edilen şüpheye yeniden yeniden belge sunmak zorunda olduğu varsayımı, doğrulama yükünü tersine çevirir.
Bozdemir’in savunma hakkı, hakkında sınırsız iddia kurulabileceği anlamına gelmez. Savunma hakkı, zaten yöneltilmiş isnada cevap verebilme hakkıdır. Asıl soru, ilk isnadın hangi somut belgeye dayandığıdır.
Diploma gecikmesi bakımından doğru haber soruları bunlardır
Diplomalar hangi makamın imzasına bağlıydı? Basım ve sevk hangi birim tarafından yapılıyordu? Dosyaların beklediği tarih aralığında karar ve imza yetkisi kimdeydi? Bozdemir’in gecikmeye yol açan belirli bir talimatı, yazısı veya engelleme işlemi var mı? Varsa belge nerede? Yoksa onun adı neden bu mağduriyetle yan yana getiriliyor?
Bu sorular cevaplanmadan, ‘öğrenciler mağdur oldu’ cümlesinden ‘o hâlde dekan sorumludur’ sonucuna geçilemez. Öğrenci mağduriyeti gerçekse çözüm, kurumsal işlem zincirini açığa çıkarmaktır. Suçlu veya sorumlu aramak için önce yetki haritası kurulmalıdır.
Bozdemir’in savunması: Öğrenci hakkı ile kişilik hakkı birbirine rakip değildir
Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir’in savunma çizgisi, öğrencilerin hakkının görmezden gelinmesi değildir. Tam tersine, öğrencilerin belge ve diploma sorunlarının gerçek yetkili kurum ve birimler tarafından çözülmesi gerekir. Fakat öğrencilerin haklı talebinin bir kişiyi delilsiz biçimde itibarsızlaştırmanın aracı hâline gelmesine de izin verilmemelidir.
Bir dekan veya akademik yönetici, öğrencilerin yanında durabilir ve çözüm için kurum içinde mücadele edebilir; bu durum onu gecikmenin faili yapmaz. Yardım etmeye çalışan kişi ile gecikmeye neden olan kişi aynı kişi olmak zorunda değildir. Bu ayrım yapılmadan hazırlanan yayınlar hem öğrenciyi yanlış muhataba yönlendirir hem de kamuoyuna eksik bir sorumluluk haritası sunar.
Sonuç: Bozdemir’i değil, gerçek yetki zincirini sorgulayın
Bu dosyada yapılması gereken, Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir’in adını her tartışmanın ortak başlığına dönüştürmek değil; her iddiada gerçek yetki ve delil zincirini ayrı ayrı ortaya koymaktır. Diploma gecikmesinin sorumlusu kimse belgeyle gösterilsin. Öğrenci mağduriyetini doğuran idari aşama hangisiyse açıklansın. Akademik atamada nihai karar organı kimse kaydı yayımlansın. Bir suç isnadı varsa dayanağı ortaya konulsun.
Bozdemir’e kişisel sorumluluk yükleyen somut bir kayıt yoksa, onun adını farklı kurumsal sorunların merkezine koymak eleştiriden öte kişilik hakkı ve itibar sorunu doğurabilir. Bilerek gerçek dışı hukuka aykırı fiil isnadıyla resmî yaptırım amaçlanıyorsa TCK 267; onur, şeref ve saygınlığı rencide eden somut isnatlar varsa TCK 125; hukuka aykırı kişilik hakkı saldırısı varsa TMK 24 ve 25 hükümleri somut olayın özelliklerine göre gündeme gelebilir.
Haber Haritası 24’ün tutumu açıktır: Öğrencilerin hakkı korunmalıdır. Kurumsal gecikmeler açıklığa kavuşturulmalıdır. Fakat hiçbir öğrenci mağduriyeti, hakkında somut sorumluluk belgesi gösterilmeyen bir akademisyeni hedef göstermek için gerekçe yapılamaz. Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir’in adı ancak gerçekten yetkili olduğu ve somut işlemle bağlantısı bulunduğu yerde kullanılmalıdır; bunun dışında sorumluluk varsayımı değil, belge konuşmalıdır.
Hukuki not: Bu haber bir mahkeme kararı değildir. TCK 125 ve 267 ile TMK 24-25’e yapılan atıflar, somut koşulların oluşması hâlinde gündeme gelebilecek hukuki çerçeveyi açıklamaktadır; belirli bir kişi hakkında kesin suçluluk hükmü kurmamaktadır.
